“ยา” รักษาผู้ที่ติดสารเสพติด

ยาที่นำมาใช้เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยเลิกสารเสพติด จะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับสารเสพติดที่ผู้ป่วยใช้

1.Methadone เป็นยาประเภทฝิ่นสังเคราะห์ นำมาใช้เป็นยาแก้ปวด และใช้บำบัดผู้ติดสารเสพติด ประเภทฝิ่น เฮโรอิน มอร์ฟีน ยาบ้า ฯลฯ โดยเริ่มต้นรับประทานที่ 15 – 40 มิลลิกรัม วันละครั้ง จากนั้นอีก 1 – 2 วัน ให้ลดขนาดรับประทานลง 20% ในแต่ละวัน ระยะเวลาของการบำบัดอยู่ในช่วงเวลาไม่ควรเก‘น 10 วัน โดยขนาดยา methadone จะขึ้นอยู่กับปริมาณของสารเสพติดที่ใช้ ส่วนอาการไม่พึงประสงค์ที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่ อุจจาระมีสีดำ มีเลือดออกปนมากับอุจจาระและปัสสาวะ การมองเห็นภาพผิดปกติ การเห็นสีฟ้าและสีเหลืองเปลี่ยนไป เจ็บหน้าอก สับสน ชัก ไอ ปัสสาวะน้อย วิงเวียน ปากแห้ง อ่อนเพลีย หัวใจเต้นผิดปกติ มีผื่นคัน เหงื่อออกมาก กระหายน้ำบ่อย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน ปาก-นิ้ว-ผิวหนังซีด น้ำหนักเพิ่ม ท้องผูก ความดันโลหิตต่ำ เป็นต้น

2.Disulfiram เป็นยาที่ใช้ช่วยเลิกสุรา โดยมีกลไกการออกฤทธิ์ คือ ช่วยเปลี่ยนเส้นทางของการเผาผลาญแอลกอฮอล์ที่ปกติจะกลายเป็นสารที่ไม่เป็นพิษและขับถ่ายออกไป แต่เมื่อใช้ยานี้เมื่อใดก็ตามที่ผู้ป่วยดื่มสุรา แอลกอฮอล์จะถูกเปลี่ยนเป็นสารประเภทอะเซตทัลดีไฮด์ (acetaldehyde) ทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน หน้าแดง ตัวแดง ปวดศีรษะ หน้ามืด และเป็นลมหมดสติได้ ดังนั้น Disulfiram จึงไม่ใช่ยาที่ช่วยให้ผู้ดื่มอยากเลิก แต่เป็นยาที่ใช้รับประทานเพื่อเตือนไม่ให้ผู้ดื่มกลับไปดื่มสุราอีก ดังนั้น จึงไม่เหมาะกับผู้ดื่มซึ่งไม่ต้องการเลิกสุรา เนื่องจากมีโอกาสสูงที่ผู้ดื่มจะหักห้ามใจตนเองไม่ได้แล้วกลับไปดื่มสุรา ส่งผลให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ดังที่ได้กล่าวมา ขนาดในการรักษา คือ เริ่มรับประทานในขนาด 500 มิลลิกรัม วันละ 1 ครั้ง ตอนเช้า เป็นเวลา 1-2 สัปดาห์ แล้วค่อยๆ ปรับลดยาลงจนกว่าผู้ป่วยจะสามารถหยุดสุราได้

3.Naltrexone เป็นยาที่ใช้ช่วยเลิกสุรา โดยยาจะไปปิดกั้นตัวรับชนิดโอปิออยด์ (opioid receptors) ซึ่งมีผลทำให้ลดความอยากดื่มและความพอใจในการดื่มน้อยลง เริ่มรับประทานในขนาด 50 มิลลิกรัม/วัน หรือรับประทาน 50 มิลลิกรัมในวันธรรมดา และ 100 มิลลิกรัม ในวันเสาร์ หรือรับประทาน 100 มิลลิกรัม วันเว้นวัน หรือรับประทาน 150 มิลลิกรัม ทุก 3 วัน แบบใดก็ได้ สำหรับอาการไม่พึงประสงค์ที่พบ ได้แก่ คลื่นไส้อาเจียน เบื่ออาหาร ปวดศีรษะ มึนงง อ่อนเพลีย และวิตกกังวล นอกจากนี้ ควรหลีกเลี่ยงในผู้ติดสุราที่มีประวัติใช้ฝิ่น เฮโรอีน ร่วมด้วยในช่วง 7-10 วัน และผู้ติดสุราที่มีภาวะตับอักเสบเฉียบพลัน หรือตับวาย

4.Nicotine replacement therapy หรือการให้นิโคตินทดแทน เพื่อใช้ในการช่วยเลิกบุหรี่ มีรูปแบบหลายอย่าง เช่น หมากฝรั่ง แผ่นแปะ สเปรย์พ่นจมูก ยาพ่น และลูกอม ในประเทศไทยจะมีจำหน่ายแค่ 2 รูปแบบ คือ หมากฝรั่งและแผ่นแปะ ซึ่งขนาดที่ใช้จะขึ้นอยู่กับปริมาณบุหรี่ที่สูบต่อวัน ถ้าสูบมากก็ต้องใช้ยาในขนาดที่สูง ในส่วนของอาการไม่พึงประสงค์ที่พบ ได้แก่ การระคายเคืองในช่องปาก หรือบริเวณที่แปะผิวหนัง คลื่นไส้ หรือนอนไม่หลับ

5.Bupropion เป็นยาที่ใช้รักษาโรคซึมเศร้า และสามารถนำมาใช้ช่วยเลิกบุหรี่ได้ โดยยาจะไปยับยั้งการดูดกลับของสารสื่อประสาทโดปามีนในสมอง ทำให้มีปริมาณโดปามีนบริเวณปลายประสาทเพิ่มขึ้น จึงช่วยลดอาการถอนยาเมื่อเลิกสูบบุหรี่ลงได้ ขนาดยาที่ใช้ จะเริ่มรับประทานขนาด 150 มิลลิกรัม วันละ 1 ครั้ง เป็นเวลา 3 วัน หลังจากนั้น รับประทานขนาด 150 มิลลิกรัม วันละ 2 ครั้ง ตอนเช้าและเย็น เมื่อรับประทานยาไป 1-2 สัปดาห์แล้ว จึงเริ่มหยุดสูบบุหรี่ เพราะต้องการให้ยาถึงระดับที่สามารถออกฤทธิ์ เพื่อจะได้ช่วยลดอาการถอนยาลงได้ ส่วนอาการไม่พึงประสงค์ที่อาจพบ ได้แก่ ปากแห้งและนอนไม่หลับ นอกจากนี้ควรระมัดระวังการใช้ในผู้ที่มีประวัติชัก หรือผู้ที่มีภาวะตับหรือไตทำงานบกพร่อง